25 Април, 2024
0.0277

КАКВИ ИЗБОРНИ КРАЖБИ ПОСТОЈАТ И КАКО ДА СЕ СПРЕЧАТ? Која е смислата на гласањето ако системот никогаш не ни дозволува да го направиме вистинскиот избор?

Објавено во: Анализа 24 Февруари, 2024

Добивај вести на Viber


Бидејќи денес се стравува дека демократијата е под закана, експертите ги објаснуваат различните начини на кои може да се поткопа изборниот процес и како да се препознаат.

Што е изборен интегритет?

Ова е моментот кога целиот изборен процес ја отсликува волјата на гласачите и начинот на кој тие гласале, вели Рикардо Калери, изборен претставник на Европската унија.

Тој вели дека луѓето треба да можат да му веруваат на процесот за да излезат да гласаат на денот на изборите.

„Изборите треба да се одржат на транспарентен начин што ќе гарантира дека сите ги имаат потребните информации“, вели Келер, кој работи за Единицата за демократија и следење на изборите на Европската служба за надворешни активности (ЕЕАС).

„Изборите треба да бидат инклузивни. Не се работи само за гласачите да можат да гласаат. Важно е и политичките партии да се овозможат да учествуваат, да водат кампања без никакво насилство“.

Д-р Ник Чизман, професор по демократија на Универзитетот во Бирмингем, Велика Британија, вели дека неговото истражување покажува дека квалитетот на изборите, каде што кандидатите и граѓаните можат слободно да учествуваат и каде гласовите точно се бројат, опаѓа во сите делови на светот.

Постои ризик дека изборите со слаб квалитет ќе станат норма, додава тој.

„Ниту еден избор не е совршен, но изборите со висок квалитет ги охрабруваат гласачите да изберат влада и да бараат одговорност од лидерите“, вели д-р Чизман.

Што е изборна манипулација?

Изборниот процес започнува ден по изборите и трае до следните избори.

Експертите велат дека манипулација со гласачите може да се случи во секое време од тој циклус.

„Само аматерите местат избори на денот на изборите. „Професионалците манипулираат со изборите една година однапред“, вели д-р Чизман.

Овие техники вклучуваат кога владата ги користи безбедносните сили за да ја заплаши опозицијата, цензурирање на медиумите за да ја оневозможи пораката на опозицијата и местење на процесот на регистрација на изборите за да ги фаворизира владејачките партии.

„Обично она што се случува е дека владата назначува судии кои не се независни, за да не се прифаќаат никакви жалби за конечниот резултат“, вели Келери.

И покрај широко распространетите стравувања, тоа не се случи во САД.

Иако Доналд Трамп назначи тројца судии во Врховниот суд за претседател на САД, давајќи му конзервативно мнозинство од 6 спрема 3, тие со големо мнозинство гласаа против него и неговите жалби кои го оспоруваат неговиот изборен пораз од Џозеф Бајден на претседателските избори во 2020 година.

Друга техника на изборна манипулација е „gerrymandering“, кога изборните единици се прераспределуваат на начин што фаворизира некоја група.

Владејачките партии или влади, исто така, може да користат јавни средства за поддршка на кампањите на оние кои се на власт, да шират дезинформации за да го дискредитираат изборниот процес или да купуваат гласови.

„Во САД, постои голема загриженост во врска со измамите, дестимулациите на гласачите и дезинформациите“, вели д-р Чизман.

„Веќе видовме лажна дигитална порака манипулирана да звучи како Бајден да им кажува на луѓето да не се мачат да излезат да гласаат, а ние сè уште не сме ни во жештината на кампањата“.

Исто така, постои сериозен ризик дека ќе се појават дезинформации, изборни манипулации и политичко насилство за време на изборите во Ел Салвадор, Индија и Шри Ланка, додава тој.

Што е изборна кражба?

Тоа е обид да се промени резултатот од изборите откако гласачите веќе ќе гласаат.

Ова може да вклучува вметнување претходно пополнети гласачки ливчиња во гласачките кутии, менување на вкупните гласови по гласањето или уништување на кутиите за да се поништат гласовите на опозицијата.

Во текот на трите дена од гласањето на парламентарните избори во Русија во 2021 година, имаше наводи за широко распространета изборна кражба, вклучително и полнење на гласачки кутии со лажни гласачки ливчиња и закани за набљудувачите на изборите.

На видеото кое е широко споделено на социјалните мрежи се гледа како луѓето ги полнат гласачките кутии со гласачки ливчиња.

Сепак, руската влада соопшти дека не забележала никакви „значителни неправилности“.

„Но, ако имате целосна контрола врз процесот, можете само да „лажете““, вели д-р Чизман, кој е коавтор како да се наместат изборите.

Тој вели дека местење на гласови може да се случи секаде, дури и во земји со стабилни изборни системи.

Во овие земји, домашните набљудувачи и претставниците на политичките партии обично се присутни на многу избирачки места за да ги евидентираат гласовите и да водат сопствена евиденција за резултатите.

Д-р Чизман ги наведува претседателските избори во 2016 година во Гана каде опозициските партии користеа апликација за мобилен телефон за да помогнат во пресметката на резултатите.

За тоа време, во Замбија 2021 година, домашните набљудувачи и црковните групи работеа со меѓународната заедница за да состават паралелно сумирање на гласовите.

Ова изврши притисок врз изборната комисија да објави слични резултати.

Сепак, ова стана потешко во изминатата деценија, вели д-р Чисман, бидејќи авторитарните влади донесоа закони кои ги ограничуваат активностите на граѓанското општество и невладините организации за време на изборниот процес.

Набљудувачите на изборите присуствуваат на завршниот дел само факултативно, вели Келер, и не можат да спречат кражба извршена во претходна фаза.

Дали опозициските партии можат да извршат изборна кражба?

Опозицијата може да прави и работи кои се „нечесни“ и да се извлече од тоа, вели д-р Чизман.

„Некој како Доналд Трамп, кој сега е опозиција, може да изнесе секакви обвинувања, некои вистинити, повеќето невистинити, и да ги искористи за да се обиде да ја поткопа владата“, вели тој.

Дали демократиите се под закана?

„Да не се залажуваме. Се наоѓаме во лош период за демократијата во целиот свет“, вели функционерот на Европската унија Рикардо Келери.

Мислам дека имаше рецесија на демократијата во последните пет години.

Тој вели дека слабата економија и негативното влијание на социјалните мрежи врз ширењето на теориите на заговор се факторите кои го поттикнуваат тоа.

Д-р Чизман вели дека иднината на демократијата зависи од исходот на овогодинешните избори.

„Ако луѓето живеат во демократија каде што изборите секогаш се наместени, порано или подоцна ќе почнат да се прашуваат“, вели тој.

„Која е смислата на гласањето или политичкото учество ако системот никогаш не ни дозволува да го направиме вистинскиот избор?“.

BBC.rs